🌍 ҒЫЛЫМ АРҚЫЛЫ ӘЛЕМДІ ӨЗГЕРТКЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ҒАЛЫМ
Құрметті достар!
#100KZGALYM жобасының бүгінгі кейіпкері – әлем мойындаған ғалым, генетика саласының көшбасшысы Профессор Шухрат Миталипов 🇺🇸
Алматы облысы, Ават ауылының тумасы Шухрат Мұзапарұлы – бүгінде АҚШ-тағы Oregon Health & Science University профессоры, эмбрионды жасушалар және ген терапиясы орталығының жетекшісі. Ол – генетикалық ауруларды емдеуде әлем бойынша жетекші ғалымдардың бірі.
Миталипов Мәскеудегі Тимирязев ауылшаруашылық академиясында генетиканы оқыды, сонымен қатар төлемдерді төлеу үшін блюз гитарада ойнады. Академияны бітіргеннен кейін аз уақыт Ярославль облысындағы колхозда бас зоотехник болып жұмыс істеді. 1989 жылы магистр дәрежесін алды. Мәскеудегі Медициналық генетика ғылыми орталығынан дамып келе жатқан және бағаналы жасуша биологиясында Кеңес Одағы құлағаннан кейін, 1991 жылы бағаналы жасушаларды зерттеуге қаржы тапшы болды. Сондықтан Миталипов 1995 жылы Юта штатының университетіне оқуға түсті. 1998 жылы Орегон ұлттық приматикалық зерттеу орталығында жұмыс істеді, онда ол ДНҚ-ның 98%-ға адамдардікіне ұқсас маймылдармен жұмыс істей алды . Сонымен қоса Юта штатында Миталипов сиырдың ДНҚ-мен жұмыс істеген.
Ғылыми жолы Новосибирск мемлекеттік университетінен басталып, кейін АҚШ-та жалғасын тапты. 1995 жылдан бері Америкада еңбек етіп келе жатқан ғалым, адам эмбриондарын генетикалық модификациялау әдісін әзірлеген алғашқы ғалымдардың бірі.
2013 жылы ол клондау арқылы адам эмбриондарын жасап, медицинада жаңа кезеңнің басталуына жол ашты. Сол жылы беделді Nature журналы оны әлемдегі ең ықпалды ғалымдардың қатарына қосты.
Ол – көптеген халықаралық ғылыми журналда мақалалар жариялап, АҚШ пен Еуропадағы беделді ғылыми ұйымдардың мүшесі ретінде әлемге әйгілі ғалым.
Тағы бір айта кететін жайт, профессор Миталипов, адам эмбриондары мен аналық ұрықтарына тәжірибелер өткізуге рұқсат алған тұңғыш ғалым. Оның айтуынша, бұл әдіс бала көтере алмай жүрген, жасы 40-қа таяған немесе одан асқан әйелдерге көмектеседі. Олардың бедеулігі, әдетте, жасушалардың қартаюымен байланысты. Мұндай жұптар бірнеше рет ЭКО жасап көреді, бірақ нәтиже болмайды. Соңында үмітін үзгендер донорлық жұмыртқа жасушасын қолдануға мәжбүр болады. Бірақ көп әйел өз генін бергенді қалайды.
Ғалымның «үш ата-анасы бар бала» әдісі – бедеулік мәселесін шешудегі үлкен серпіліс. Клиникалық зерттеулер нәтижесінде бұрын нәтиже бермеген ондаған отбасы балалы болған.
🇰🇿 Шухрат Миталипов – тек шетелде табысқа жеткен ғалым ғана емес, елмен байланысын үзбеген тұлға. Ол Қазақстанға жиі келіп, жергілікті мамандармен бірге ғылыми жобалар жүргізіп, студенттерге дәріс оқиды.
Құрметпен,
Автор: Ерғалиев Қуаныш
P.S. Рубрика шетелдегі қазақстандық ғалымдар туралы #100KZGALYM жобасы аясында шығады.